Szczepienia dzieci. Czy warto szczepić? Jeszcze nie wymyślono lepszej ochrony przed chorobami zakaźnymi niż szczepienia. Dzięki nim niektóre choroby są zupełnie niegroźne, a jeszcze w pierwszej połowie XX wieku na chorobę Heinego-Medina chorowało rocznie ponad 6 tysięcy dzieci, a umierało kilkaset. Niemowlęta chorowały na błonicę czy krztusiec, dziś z tymi chorobami prawie się nie stykamy.

Szczepienia są bardzo ważnym elementem budowania odporności. Dlatego w pierwszym roku życia, gdy układ obronny dopiero się kształtuje, dziecko otrzymuje najwięcej szczepień.
Szczepienie polega na „naśladowaniu” choroby. W zastrzyku lub doustnie podaje się osłabione lub martwe chorobotwórcze drobnoustroje lub ich części. Są to tzw. antygeny. Wywołują one reakcję organizmu i aktywację układu odpornościowego. Powstają specyficzne substancje odpornościowe tzw. przeciwciała i pamięć immunologiczna, dzięki której w węzłach chłonnych zmagazynowana jest informacja o mikrobach. Dzięki temu, kiedy organizm zetknie się z żywym zarazkiem, wie, jak się przed nim bronić. Dzięki szczepieniom dziecko nie musi chorować, by jego układ odpornościowy właściwie zareagował na zagrożenie. Idealna szczepionka to taka, która raz podana wywoływałaby odporność na całe życie, a jednocześnie nie powodowałaby niepożądanych reakcji poszczepiennych – ich najbardziej obawiają się rodzice szczepionych dzieci. Nowoczesne szczepionki są coraz skuteczniejsze i bezpieczniejsze.
Szczepionki dzielimy na:
Żywe - zawierają one żywe drobnoustroje chorobotwórcze, ale bardzo osłabione (inaczej atenuowane), tak, że nie mogą wywołać choroby, a jedynie reakcję odpornościową organizmu. Szczepionkami żywymi szczepi się m.in. przeciw gruźlicy, odrze, śwince, różyczce i ospie wietrznej;
zabite, czyli inaktywowane. Znajdują się w nich zabite drobnoustroje lub ich wybrane fragmenty. Taka jest np. szczepionka przeciw krztuścowi – jedna z jej odmian tzw. pełno komórkowa zawiera całe komórki bakterii. Inna odmiana tej szczepionki tzw. bezkomórkowa zawiera tylko wybrane składniki drobnoustrojów. Podobnie jak szczepionka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, która zawiera jedno wybrane białko wirusa pozyskane dzięki inżynierii genetycznej.
Niektóre szczepionki zawierają unieszkodliwione trucizny bakteryjne tzw. anatoksyny – są to cząsteczki toksyczne drobnoustrojów tak przetworzone, że nie mają szkodliwych właściwości (np. przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi),
Ważnym elementem w składzie szczepionek są białka nośnikowe – są to tzw. szczepionki skoniugowane. Oznacza to, że szczepionka zawiera fragmenty drobnoustrojów połączone z nośnikiem, dzięki któremu wzmaga się siła szczepionki. Takie są m.in. nowoczesne preparaty chroniące przeciw pneumokokom, meningokokom i HiB.
Poza tym wyróżnia się szczepionki monowalentne, czyli chroniące przeciw jednej chorobie i poliwalentne, skojarzone – które dają ochronę przeciw kilku chorobom.
Iwona Janczarek

zobacz też: Najważniejsze pytania i odpowiedzi dotyczące szczepień dzieci. Kalendarz szczepień obowiązkowych oraz szczepienia zalecane.