25 kwietnia 2019, imieniny Jarosława, Marka, Elwiry

Na temat, natemat.com.pl, Piotr Janczarek, Iwona Janczarek
 
Strona główna
Rozrywka i Refleksja
Diety
Podróże
Zdrowie
Dzieci w szkole
Prawo i finanse
Ukraina
Smacznie
Berlin
  Kraje (countries)  Zbadaj się nim wyjedziesz.  Narty na Słowacji  Polska  NARTY  Wyszukiwarka miejsc noclegowych   Warszawa i Mazowsze  Rezerwuj i jedź  Na rowerze. Podróże małe i duże  Przewodniki  Hotel dla rodziny  Miguel Angel
Radom, miasto, które warto odkryć

Przez wieki w Radomiu żyli obok siebie Polacy, Żydzi, Niemcy, Rosjanie i Romowie. Dziś miasto zaprasza do podróży w przeszłość, odkrywania swej wielokulturowości, średniowiecznych korzeni, zabytków secesyjnej architektury i śladów modernizacji z przełomu XIX i XX w. Wreszcie jest to historia miasta przemysłowego i robotniczego buntu przeciw komunistycznej władzy. Warto poświęcić tej podróży w przeszłość choćby jeden dzień. 

Punktem startu dla zwiedzających może być zachowane w doskonałym stanie wzgórze Piotrówka, na którym w X w. wzniesiono gród obronny otoczony drewniano-ziemnym wałem. Obok grodu powstało w XIII w. miasto, zwane obecnie Starym Radomiem. Śladem jego istnienia jest m.in. kościół św. Wacława, wzniesiony z cegły w XIV wieku, w miejscu drewnianej świątyni.

Wesele w Landshut 

katedraRozwój Radomia, podobnie jak całego kraju, wiąże się z osobą króla Kazimierza Wielkiego, wielkiego reformatora, o którym mówi się, że zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną. W połowie XIV w. Kazimierz założył na wschód od dawnego ośrodka miejskiego Nowy Radom, nadając mu prawo magdeburskie, zwane w Polsce niemieckim. Miasto otrzymało regularne rozplanowanie ulic wiodących do rynku i zostało otoczone murem, którego fragmenty zachowały się do dziś. Możemy tu również obejrzeć pozostałości jednej z bram, gotyckie i renesansowe elementy architektoniczne kościoła farnego św. Jana Chrzciciela oraz pozostałości zamku, przebudowanego w XVIII w. Warto wspomnieć, że to na radomskim zamku posłowie bawarscy uzyskali w 1474 r. od króla Polski zgodę na małżeństwo Jadwigi Jagiellonki z Jerzym Wittelsbachem. Ich ślub jest kanwą największego festynu historycznego w Niemczech – Wesela w Landshut (Landshuter Hochzeit).

Dzisiejszy układ urbanistyczny śródmieścia Radomia został ukształtowany w XIX i na początku XX w. Nie zmienił on kształtu najstarszej części miasta, jednakże powstały tu secesyjne kamienice, a przy rynku wzniesiono neorenesansowy ratusz, jeden z najładniejszych w Polsce. Każdego dnia w południe z wieży zegarowej rozbrzmiewa hejnał, który jest melodią skomponowaną przez średniowiecznego kompozytora Mikołaja z Radomia. Przy rynku, w dawnym gmachu szkoły pijarów mieści się muzeum im. Jacka Malczewskiego – malarza, jednego z najsłynniejszych reprezentantów symbolizmu w sztuce polskiej przełomu XIX i XX w.

Architektura łacińska kontra bizantyjska 

Od miasta założonego przez Kazimierza Wielkiego wiedzie w kierunku wschodnim główna oś spacerowa Radomia – ulica Żeromskiego. Poruszamy się po niej mijając secesyjne kamieniczki i stare kościoły. Najcenniejszym z nich jest doskonale zachowany, późnogotycki zespół kościelno-klasztorny oo. Bernardynów z przełomu XV i XVI w. Jest to zabytek klasy „0” o interesującej architekturze i wnętrzach, w których możemy podziwiać rzeźby powstałe w kręgu szkoły niemieckiego artysty Wita Stwosza oraz nagrobki. Na Placu Konstytucji 3 Maja znajduje się natomiast świątynia wzniesiona w czasach zaboru rosyjskiego, w XIX w., jako cerkiew prawosławna. Obecnie pełni rolę kościoła katolickiego. Sam plac, otoczony reprezentacyjnymi, secesyjnymi kamienicami, jest ulubionym miejscem spotkań radomian.

Klasycystyczny budynek przy ul Żeromskiego to dawna siedziba władz lokalnych z pierwszej połowy XIX w. Obok znajduje się duży park miejski, za którym widnieją strzeliste, neogotyckie wieże katedry pw. Opieki Najświętszej Maryi Panny, wzniesionej w latach 1894–1911. Architektura kościoła ma ścisły związek z epoką, której Radom znajdował się pod rosyjskim zaborem. Chodziło o to, aby zaakcentować swoją przynależność do cywilizacji łacińskiej, poprzez kontrast w stosunku do bizantyjskiej architektury prawosławnych cerkwi.

Polacy, Żydzi, Niemcy, Rosjanie i Romowie, czyli miasto wielu kultur 

W Radomiu pozostało sporo pamiątek po czasach, gdy mieszkali w nim przedstawiciele kilku narodowości. Żydzi w samym Radomiu pojawili się w okresie renesansu. W 1921 r. Radomianie wyznania mojżeszowego stanowili już 40 procent wszystkich mieszkańców. Bogate dzieje radomskich Żydów zakończyły się tragicznie w czasie II wojny światowej, co upamiętnia pomnik na terenie byłego getta. Do dziś zachowały się tylko pozostałości synagogi, zniszczonej przez niemieckie wojska okupacyjne. Cmentarz żydowski podzielił losy synagogi i dziś na jego terenie znajdziemy jedynie 40 macew (płyt nagrobnych) stojących w ziemi i około 300 sprowadzonych z innych miejsc. Sześć lat temu w centralnej części cmentarza odsłonięto pomnik-lapidarium poświęcony radomskim Żydom pomordowanym podczas II wojny światowej.

Gdy na początku XIX w. w Radomiu zaczął się proces rozbudowy i modernizacji miasta, przybyli tu licznie rzemieślnicy z Niemiec i Austrii, głównie ewangelicy. Parafia ewangelicka powstała w 1826 r., a jej ośrodkiem stał się niewielki kościółek z XVIII w. Wyremontowany gruntownie w XIX w., do dziś służy społeczności radomskich ewangelików. W okresie I wojny światowej wielu ewangelików, uznawanych przez Rosjan wyłącznie za Niemców, zostało na mocy dekretu carskiego wysiedlonych z miasta. Druga fala wysiedleń miała miejsce pod koniec II wojny światowej, wówczas niemal wszyscy radomianie pochodzenia niemieckiego opuścili miasto wraz z wojskiem niemieckim.

Wśród niemieckich i austriackich mieszkańców Radomia znajdowali się wybitni przemysłowcy, architekci, lekarze, a pamięć o ich zasługach utrwalają liczne tablice i nazwy ulic miasta. Pozostał po nich również cmentarz, porządkowany corocznie przed świętem zmarłych przez radomską młodzież. Radomska nekropolia ewangelicka jest unikatem w skali całego Mazowsza. Jest to bowiem jedyny w regionie cmentarz z pierwotnym układem przestrzennym z połowy XIX w., zachowanym bez żadnych zmian. W obecnych granicach Radomia znajduje się również cmentarz osadników niemieckich, zamieszkujących niegdyś podmiejską wieś Godów.

Rosjanie przybywali do Radomia w okresie, gdy miasto znajdowało się w granicach zaboru rosyjskiego (1815–1915). Byli to najczęściej urzędnicy carscy, ich rodziny oraz oficerowie i żołnierze. Mieli oni swoją świątynię na ówczesnym Placu Soborowym (dziś Konstytucji 3 Maja). Świadectwem ich obecności w Radomiu są stare nagrobki na terenie cmentarza prawosławnego, gdzie znajduje się czynna obecnie cerkiew.

Z kolei świadectwem obecności społeczności romskiej są groby cygańskie na cmentarzu przy ul. Limanowskiego. Najstarszy udokumentowany pochodzi z 1913 r. Współczesne są okazałe i wyjątkowo zadbane, co wynika ze szczególnego kultu zmarłych.

Będąc w Radomiu warto również odwiedzić Muzeum Wsi Radomskiej, jeden z największych skansenów w Polsce. Poza wspomnianym już Muzeum im. J. Malczewskiego w mieście ma swą siedzibę Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia”, które może się poszczycić jedną z najlepszych w Polsce kolekcji sztuki powojennej.

Warto także wiedzieć, że na przestrzeni wieków Radom był ważnym ośrodkiem administracyjnym. W dobie Rzeczpospolitej – wspólnego państwa polsko - litewskiego był miejscem obrad Sejmów i siedzibą Trybunału Skarbowego Koronnego, a w okresie zaborów stolicą Guberni Radomskiej. W latach 1975-1999 Radom był miastem wojewódzkim.

Radom posiada także bogate tradycje przemysłowe, sięgające XIX w. Przed II wojną światową był jednym z największych ośrodków wchodzących w skład Centralnego Okręgu Przemysłowego. Radomskie zakłady produkowały przede wszystkim na potrzeby wojska. Wytwarzano tu m.in. legendarny pistolet VIS. Warto zauważyć, że już wtedy Radom specjalizował się w przemyśle nowoczesnym, precyzyjnym. Do tych tradycji „radomskiej precyzji” miasto nawiązuje także dziś, tworząc warunki sprzyjające inwestorom.

Piotr Janczarek

korzystałem z materiałów informacyjnych Urzędu Miasta w Radomiu

zdjęcia: W. Ranuszkiewicz, CamVers

 

O NAS | KONTAKT | REKLAMY | MAPA STRONY | MAPA XML

Netpress, Iwona Janczarek

ul. Cyklamenowa 5, 05-077 Warszawa
Tel: 604 201 109, E-mail: allpress@pro.onet.pl

NBS - najlepsze strony internetowe