Litwa. Wilno. Niezależnie, czy interesuje nas wędrówka śladami historii, czy też czerpanie przyjemności ze spacerów miejskimi zaułkami, Wilno nikogo nie rozczaruje.

Wybierając się do Wilna mamy zwykle duże oczekiwania. To miasto, jak mało które otoczone jest w Polsce legendą. Miasto Mickiewicza, Piłsudskiego, Uniwersytetu Wileńskiego, dramatycznej historii. Trudno o tym nie pamiętać, chodząc ulicami litewskiej stolicy, która sama przypomina nam o swoich dziejach. Niezwykły urok Wilna pochodzi także z jego wielokulturowości, mieszkali tu i mieszkają Litwini, Polacy, Żydzi, Rosjanie, Białorusini, Tatarzy i Karaimi. Wilno to stolica Wielkiego Księstwa Litewskiego, ważny ośrodek kulturalny dla Polaków i Litwinów, stolica niepodległej Litwy, miasto nowoczesne, dynamiczne, europejska stolica kultury.

Dla wielu turystów przyjemną niespodzianką może być fakt, że miasto wciąż ma w dużym stopniu charakter wielokulturowy. Wśród ponad 40 wileńskich świątyń odnajdziemy kościoły katolickie, unickie, prawosławne cerkwie, które często integrują lokalne społeczności Polaków, czy Rosjan. Litwini w swojej stolicy stanowią niewiele ponad połowę mieszkańców. Znaczącymi liczebnie mniejszościami są Polacy, Rosjanie i Białorusini. Bardzo łatwo porozumieć się w Wilnie po polsku, często na ulicy słyszy się także język rosyjski.

Wilno zwiedza się bardzo przyjemnie, miasto jest zadbane, szlaki turystyczne dobrze oznakowane, najlepiej poruszać się pieszo. Zmęczeni zwiedzaniem możemy odpocząć w jednej z licznych kawiarenek lub parków. Pomocna jest informacja turystyczna (m.in. przy dworcu kolejowym i ratuszu). A jest co zobaczyć. Na samym starym mieście znajduje się ok. 1500 obiektów zabytkowych. Starówka została w 1994 r. wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego UNESCO.
Zwiedzając wilno: (...) "Nie warto się spieszyć, najlepiej błąkać się bez celu. Nawet znając Wilno od wielu lat, można tu napotkać niespodziewane widoki i szczegóły" - radzi Tomas Venclova, wybitny litewski intelektualista, w znakomitej książce "Opisać Wilno", wydanej również w Polsce.

Barok wileński

Wspaniale prezentuje się architektura sakralna, głównie barokowa. Wilno dorobiło się swoistej lokalnej odmiany, tego stylu, nazwanej barokiem wileńskim. Na szczęście Wilno, nigdy nie było poważnie zniszczone, dlatego tak wiele cennych zabytków zachowało się. Niestety wnętrza wielu świątyń zostały w sowieckich czasach zniszczone i rozgrabione. Typowy był los pięknego kościoła św. Kazimierza, który w tym okresie zamieniono na muzeum ateizmu, a na miejscu ołtarza postawiono popiersie Lenina. W niepodległej Litwie kościoły zostały zrekonstruowane (bądź trwają prace nad rekonstrukcją) i zwrócone prawowitym właścicielom.
(...) "Barok wileński jest niepodobny do innych" - pisze Venclova. (...) "nie ma tu słodkiej igraszki, charakterystycznej dla Austrii, ani też włoskiej, nieco ciężkiej i ponurej patetyczności. Ten barok faluje fasadami, rozpływa się w powietrzu, w postaci romantycznych wieżyczek wznosi się do nieba, budynki nawzajem, jak w zwierciadłach, przyglądają się swoim odbiciom, a kościoły płyną w dolinie niczym flotylla żaglowców".

Barok przywędrował do Wilna wraz z jezuitami.  Pierwszym wspaniałym przykładem wileńskiego baroku okazały kościół św. Kazimierza. Wybudowany przez Jana Frankiewicza w latach 1604-1618. Znajduje się przy ulicy Wielkiej (Didzjoi), która łączy się z Zamkową (Pilies),obie tworzą główny szlak turystyczny biegnący od Ostrej bramy do Katedry.  Tuż przy ostrej bramie znajduje się inny znakomity przykład architektury barokowej jest kościół św. Teresy, przez Polakow często zwany „Ostrobramskim”. Właściwy barok wileński najpełniej reprezentuje najsłynniejszy chyba kościół św. Piotr i Pawła na Antokolu. Tu uwagę zwraca szczególnie wystrój wewnętrzny, m.in. ponad 2 tys. figur tworzących wyrafinowane kompozycje architektoniczne. Wspomniane kościoły to najsłynniejsze świątynie barokowe miasta, ale znakomitych przykładów tej architektury znajdziemy w mieście jeszcze wiele.

Katedra przypominająca pałac

Katedra wileńska św. Stanisława, także zaskakuje swą architekturą. Zbudowana w stylu klasycystycznym, z zewnątrz przypomina bardziej okazały pałac, niż świątynię. Jej dzisiejszy kształt jest skutkiem przebudowy dokonanej w 1772 r., po powodzi. W 1946 r. władze sowieckie zamknęły katedrę, dziesięć lat później urządzono w niej galerię obrazów. Surowe wnętrza dzisiejszej świątyni to skutek ograbienia kościoła w czasach sowieckich. Mimo to, odnowiona katedra prezentuje się niezwykle okazale.
Jedną z najbardziej niezwykłych, jeśli chodzi o styl architektoniczny budowli Wilna, jest kościół  św. Anny, wzniesiony w stylu tzw. gotyku płomienistego. Świątynie powstała w końcu XV w., a jej najpiękniejszym elementem jest dekorowana fasada. Tuż za kościołem św. Anny wznosi się monumentalna budowla kościoła Bernardynów. Kościół zbudowano w 1525 r., a masywne mury świątyni były częścią umocnień miejskich. Wewnątrz budowla sprawia przygnębiające wrażenie, jest to skutek spustoszeń jakie dokonały się w tym kościele w czasach sowieckich, obecnie trwa jego rekonstrukcja.  Do obu kościołów dojdziemy od ul. Zamkowej, Zaułkiem Bernardyńskim.

Ostra Brama i "ruskie" Wilno

Miejsce mające w sobie duży ładunek emocjonalny, sentymentalny i uczuciowy to Ostra Brama. Umieszczony tu słynący z cudów wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej, przyciągający od stuleci tłumy pielgrzymów. Dziś wierni modlą się tu po polsku i po litewsku. Sama Ostra Brama, była niegdyś bramą miejską, a wizerunek Maryi miał chronić Wilno. Do kaplicy z Obrazem wchodzimy przez wejście w murze pomiędzy bramą i kościołem św. Teresy i następnie schodami na I piętro.

„Ruskie” Wilno w architekturze sakralnej reprezentuje m.in. grekokatolicki kościół i klasztor Bazylianów (tu znajduje się słynna cela Konrada), nadal służy on wspólnocie grekokatolickiej. Obecny kształt świątyni pochodzi z końca XVIII w i jest dziełem wybitnego architekta J. K. Glaubitza. Prawosławne Wilno to m.in. monaster i cerkiew św. Ducha z przełomu XVI i XVII w. Przebudowana został w stylu rokoko przez Glaubitza w końcu XVIII w. Dawniej główny ośrodek prawosławia w I Rzeczpospolitej.  W czasach sowieckich monaster był jedyną czynną placówką zakonną na Litwie, wśród wszystkich wyznań.

Z głównego szlaku spacerowego trzeba koniecznie skręcić w uroczy Zaułek Bernardyński, gdzie znajduje się dom w którym mieszkał Adam Mickiewicz. Nie można ominąć cudnej ulicy Literackiej, znajdziemy tu m.in. tablice upamiętniające pisarzy związanych z Wilnem, m.in. Czesława Miłosza. Swój własny styl ma dzielnica Zwierzyniec, pełna „literackich” knajpek, ulubione miejsce bohemy.

Sentymentalny, historyczny i literacki charakter ma spacer po dziedzińcach Uniwersytetu Wileńskiego. Rozległa siedziba uczelni zajmuje kilkadziesiąt budynków, rozmieszczonych wokół dwunastu dziedzińców, które są połączone przejściami i bramami.

Zwiedzania miasta w zasadzie moglibyśmy zacząć od Góry Zamkowej, zwanej obecnie Górą Giedymina. Rozciąga się stąd wspaniały widok na Wilno historyczne i współczesne z nowoczesnym Citi.  Na szczycie Góry wznosi się Wieża Giedymina, dostępna dla turystów.

Serce Marszałka

Na zakończenie jeszcze wizyta w słynnej nekropolii – Rossie. Dzielnica ta znajduje się zaledwie kilkanaście minut drogi (pieszo) od centrum, ale ma charakter bardzo podmiejski, zabudowana małymi domkami, tonącymi w zieleni. Zabytkowy, nieczynny już cmentarz na starej Rossie stanowi prawdziwy portret zbiorowy, nieistniejącego już polskiego Wilna. Historyczne wejście wiedzie przez cmentarz wojskowy z centralnie umieszczonym  mauzoleum z sercem Józefa Piłsudskiego i szczątkami jego matki, Marii. Mauzoleum otaczają nagrobki polskich żołnierzy poległych w latach 1919 i 1920, 1939 i 1944 (operacja „Ostra Brama”).

zdjęcia przy tekście: kościół św. Kazimierza, katedra, kościół Bernardynów i pomnik Mickiewicza, Uniwersytet Wileński

tekst i zdjęcia: Piotr Janczarek

W sieci:
www.vilnius-tourism.lt

Będąc w Wilnie odwiedźcie pobliskie Troki, przeczytajcie reportaż z tego miasta