Między Wiedniem a Bałkanami

Zwiedzanie Czerniowiec to podróż od galicyjskiego stetla przez bałkańsko – ruskie miasto do środkowoeuropejskiej metropolii.

Najstarsza dzielnica rozciąga się od centrum w kierunku Prutu. Pierwsza wzmianka o Czerniowcach pochodzi z XV w., do 1769 r. miasto należało do Mołdawii, a potem do Turcji. Niedługo jednak, bo już w 1774 r. znalazło się w granicach Austrii, stając się w 1849 r. stolicą regionu autonomicznego – Bukowiny. Najstarszą dzielnicę Czerniowiec przed II wojną zamieszkiwali niezamożni Żydzi. Wąskie uliczki zabudowano parterowymi domkami i skromnymi kamienicami. Dzielnica wygląda jak typowy galicyjski sztetl. Po synagodze zostały tylko mury, teraz budynek zajmuje fabryka.

Ulicą Ruską idziemy w górę miasta. Opuszczamy „galicyjskie” miasteczko, by znaleźć się gdzieś na pograniczu środkowej Europy i Bałkanów. Krętymi, brukowanymi uliczkami we wszystkie strony pędzą samochody, pospieszając się wzajemnie klaksonami. Przechodnie podążają w różnych kierunkach, dźwigając torby, walizki, worki. Ponad całym tym chaosem, dostojnie wznoszą się kopuły cerkwi. Wybudowany w 1939 r. sobór św. Mikołaja nawiązuje architekturą do rumuńskiej królewskiej cerkwi w Curtea de Arges. Charakterystyczne są „skręcone” kopuły świątyni. Zwiedzamy wnętrze, a z obszernego artykułu w gablocie przed cerkwią dowiadujemy się jak rozpoznać masonów i nie wpaść w ich sidła.

Prawie po sąsiedzku stoi cerkiew ormiańska z drugiej połowy XIX w., teraz mieści się tu sala muzyki. Przy ul. Ruskiej znajduje się również greko-katolicka cerkiew Zaśnięcia Marii Panny z 1820 r. Warto zobaczyć również sobór katedralny Ducha Świętego z połowy XIX w., wzorowany na soborze św. Izaaka w Sankt Petersburgu. Idąc ulicą Ruską w kierunku Głównej mijamy „bałkańsko-ruskie” Czerniowce, by znaleźć się w centrum środkowej Europy. Śródmieście miasta wypełnia niespotykany na Zachodniej Ukrainie, poza Lwowem, zespół XIX i XX wiecznych kamienic, wybudowanych w stylu wiedeńskiej secesji, uzupełniane przez budowle z epoki rumuńskiej. To pamiątki z czasów dynamicznego rozwoju miasta w drugiej połowie XIX i na początku XX w. Złote czasy dla Czerniowiec zapoczątkowało powstanie autonomicznej Bukowiny i włączenie miasta do europejskiej sieci kolejowej.

Ulica Kobylańskiej jest miejskim deptakiem. Sporo tu eleganckich sklepów, „wiedeńskich” kawiarni i księgarń. W jednej z nich kupujemy wspomnienia Jana Badeniego z podróży do Czerniowiec w latach dziewięćdziesiątych XIX w., wydane ponownie po ukraiński i polsku.

Dzięki uprzejmości strażnika zwiedzamy wnętrze ratusza, wzniesionego w połowie XIX w, wchodzimy też  na jego wieżę. W książce Badeniego odnajdujemy ilustrację przedstawiającą wiwatujący tłum, po wyborze Antoniego Kochanowskiego na burmistrza. Zawiązała się wówczas wielka koalicja wyborcza Polaków, Niemców, Żydów i Rusinów (jak wówczas nazywano Ukraińców). Po zwycięstwie Polak został burmistrzem, a jego zastępcą był Niemiec Józef Rott. Kochanowski rządził miastem w latach 1866-74 i 1887-1905, dobrze zapisał się w pamięci potomnych, ponieważ do dziś istnieje ulica jego imienia, a niedawno odsłonięto tablicę pamiątkową.

Swój niezwykły urok Czerniowce zawdzięczają wielonarodowemu charakterowi miasta. W 1918 r., kiedy Bukowina weszła w skład Rumunii w Czerniowcach mieszkało: ponad 40 tys. Niemców i Żydów, po ok. 15 tys. Polaków i Ukraińców oraz ponad 13 tys. Rumunów. Od kiedy Bukowina Północna weszła w skład Związku Radzieckiego (1944 r.) Czerniowce stają się miastem coraz bardziej jednolitym narodowościowo, choć nie wszyscy Polacy, Żydzi, Niemcy, Rumuni stąd wyjechali. Nieliczna mniejszość żydowska spotyka się dziś w synagodze Beniamina. W Czerniowcach są jeszcze trzy inne bóżnice, ale wykorzystywane do innych celów. Mniejszość niemiecka ma swój Dom Niemiecki i kościół Serca Jezusowego. Polacy modlą się w kościele Podwyższenia Krzyża Świętego i spotykają w Polskim Domu Ludowym.

Świadectwem wielokulturowości miasta jest cmentarz (ul. Zełena) gdzie możemy oglądać kwartały z nagrobkami w jeżyku niemieckim, rumuńskim, ukraińskim, polskim. Po drugiej stronie znajduje się wielki cmentarz żydowski z okazałymi pomnikami nagrobnymi. Znajdujemy tu nagrobek z epitafium w języku polskim.

Odnowione w dużej części stare Czerniowce niedawno obchodziło swoje sześćsetlecie. Miasto dba o kultywowanie tradycji i historii. Przy ulicach zamontowano tablice z dawnymi zdjęciami odpowiednich fragmentów miasta i historyczną nazwą danej ulicy. W licznych księgarniach możemy kupić sporo wydawnictw poświęconych miastu i Bukowinie.

Z Czerniowiec do Rarańczy i Toporowców
12 km od miast znajduje się miejscowość Ridkiwcy, to dawna Rarańcza, znana z walk II Brygady Legionów. Na miejscowym cmentarzu znajduje się pomnik Legionistów z napisami w języku polskim: „LEGIONSTOM POLSKIM, POLEGŁYM ZA NIEPODLEGŁOŚĆ OJCZYZNY, WIERNI TOWARZYSZE BRONI WDZIĘCZNI RODACY Z BUKOWINY I GDAŃSKA, 12.VI.1932. i rumuńskim. Cmentarz widoczny jest z głównej drogi.
4 km dalej przy tej samej drodze leżą Toporowce (Toporiwcy), znajduje się tu cerkiew św. Eliasza z 1560 r. Jest to cenny zabytek mołdawskiego budownictwa sakralnego. Aby obejrzeć wnętrze trzeba skontaktować się (pytając przechodniów) z osobami opiekującymi się cerkwią.

Praktyczne informacje:
Dojazd: najwygodniej nocnym pociągiem sypialnym ze Lwowa (22.30), przyjazd ok. 5.00. Przyjeżdżając późno płaci się w hotelach połowę kosztu noclegu.
Polecane noclegi: hotel Bukowina, dobry standard i rozsądne ceny, niedaleko centrum, naprzeciw parku. www.hotel.cv.ua
Gdzie zjeść: Jak w domu (Jak u doma), mały lokal w piwnicy ze smacznym jedzeniem i niskimi cenami, ul. Ruska 24.

Fotogaleria Zachodnia Ukraina:
http://picasaweb.google.pl/piotrjanczarek66/WesternUkraine